A A A

Historia Przesieki

   Wieś Przesieka powstała u podnóża głównego grzbietu Karkonoszy w 1387 roku (później  należała ona do ziemi Schaffgotschów. ) . Wieś miała charakter  typowo rolniczy. W otoczeniu wsi karczowano lasy, powiększano pola uprawne i pastwiska, ale osada była  enklawą śródleśną,  wtedy zasiedloną przez drwali i węglarzy. Górna część Przesieki powstała na początku XVII wieku - istniało tu sześć mielerzy, w których produkowano węgiel drzewny.

   Początek wieku XV jest bardzo burzliwy na całym Śląsku. Liczne walki z husytami przynoszą znaczne zniszczenia, Karkonosze są tylko schronieniem dla mieszkańców, a wsie położone u ich podnóża nie ponoszą większych strat.

   Istotnie zmiany w naszej okolicy widoczne są dopiero po wojnie trzydziestoletniej, na przełomie XVII i XVIII wieku. W drugiej połowie XVII wieku Przesieka stała się własnością oficera cesarskiego J. Schawinghammera. Zbudowano tu kuźnię, młyn wodny i karczmę sądową.  Mieszkańcy zajmowali się także hodowlą bydła i tkactwem chałupniczym.

   Wojna trzydziestoletnia dotarła do podnóża Karkonoszy stosunkowo wcześniej, zmuszając ludność do opuszczenia domów, pozostawienia dobytku i szukania schronienia wysoko w górach, co przyczyniło się do lepszego poznania Karkonoszy. Wiadomo, że ludzie uciekali dolinami Czerwieni, Podgórnej i innymi. Praktycznie każda wioska miała swoje schronienie w górach, życie wtedy toczyło się w nich, a wsie stały pustką, rabowane i niszczone.

   Po zakończeniu wojny trzydziestoletniej w naszej okolicy nastąpił przypływ ludności, wywołane to zostało przez kilka czynników: emigrację religijną protestantów z Czech, rozwój tkactwa i płóciennictwa. Początki turystyki w Karkonoszach sięgają XVII wieku. Ograniczała się ona pierwotnie do dwóch atrakcji regionu: zamku Chojnik i Śnieżki. Miejsca te odwiedzali głównie kuracjusze z Cieplic. Znane są wcześniejsze wyprawy w Karkonosze, ale miały one charakter pojedynczych wypraw, przeważnie wynikających z motywacji naukowo-poznawczych. Tradycje turystyczne naszej okolicy są starsze niż w większości europejskich gór. Karkonosze są atrakcją cały rok, jednak najwięcej ludzi przebywa tu zimą i latem.

   Za ojca zimowej turystyki w Karkonoszach uchodzi doktor Gottlieb Lindner z Jeleniej Góry, który w lutym 1737 roku postanowił zbadać skutki ogromnej lawiny. Zmiana pogody uniemożliwiła jemu i jego towarzyszom powrót znad Małego Stawu, przenocowali w miejscu dzisiejszej Samotni i zjechali „rogatymi saniami”. Później zjazd saniami rogatymi stał się jedną z atrakcji naszego regionu. Sporty saneczkowe były w Karkonoszach popularniejsze od narciarstwa. Moda owa utrzymywała się jeszcze w okresie międzywojennym. To także swoisty element odróżniający Karkonosze od większości gór. Powoli rozwijało się także narciarstwo, działały kluby narciarskie, budowano skocznie, dziś już nieistniejące.

   Dość wcześniej zaczęto podnosić atrakcyjność Karkonoszy, powstawały tzw: „atrakcje turystyczne”, były to atrakcje wynikające z warunków naturalnych, zawsze związane z konkretnym miejscem: rozległy widok, wodospady, urwiska itp. Powstawały punkty widokowe, szlaki, dojścia, mosty i bariery, zagospodarowane miejsca odpoczynku, ławy i stoły, propagowano także tworzenie i upowszechnianie legend i ciekawostek regionalnych. Przykładem takiej ingerencji ludzi, był mostek widokowy na Wodospadzie Podgórnej.

   W miarę rozwoju turystyki zaczęły pojawiać się specyficzne formy obsługi turystów, jak tragarze lektyk, przewodnicy, nosiciele bagaży itp. Przełomowe znaczenie dla rozwoju między innymi Przesieki, miał wzrost ruchu turystycznego po doprowadzeniu w 1867 roku linii kolejowej z Wrocławia i Drezna do Jeleniej Góry,a następnie budowa linii lokalnych. Napływ gości spowodował przebudowę wielu domów na pensjonaty. Tym samym wsie stały się kurortami wypoczynkowymi. Bardzo mocno rozwinęła się infrastruktura, Przesieka została zelektryfikowana w roku 1911.

   Pod koniec II Wojny Światowej, Niemcy ukryli w Przesiece zrabowane obrazy Jana Matejki między innymi: "Batory pod Pskowem" ; "Unia Lubelska" ; "Rejtan"  i jakiś czas po wojnie miejscowość tę nazywano Matejkowicami (do 1946 r.) W lasach między Przesieką a Borowicami znajduje się również ponura pamiątka faszyzmu – cmentarz jeńców wojennych zatrudnionych przy budowie „drogi sudeckiej”, pod koniec wojny wymordowanych przez hitlerowców.

   Po II Wojnie Światowej całą doskonale zachowaną, bez większych zniszczeń wojennych, infrastrukturę turystyczną przejęło państwo lub organizacje społeczne. We wrześniu w 1945 roku powstało w Przesiece (wówczas Matejkowice) Dolnośląskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze (DTTK) z siedzibą w Jeleniej Górze, które zaczęło przejmować schroniska. Po wojnie państwo preferowało turystykę masową, organizowaną przez zakłady pracy, szkoły a przede wszystkim przez związki zawodowe.

   W Przesiece zamieszkiwali także artyści, między innymi regionalny pisarz i dramaturg Hans Christoph Karger (1889-1945). W latach 1945-1947 zjechała w Karkonosze grupa pisarzy i poetów, którzy po utracie dorobku w spalonej Warszawie i innych miastach tutaj znaleźli spokojną przystań. W Przesiece zamieszkał Edward Kozikowski (1891-1980), który założył nawet odział Związku Literatów Polskich. Należeli do niego między innymi osiedli w Szklarskiej Porębie: Jan Sztaudynger (1904-1970) i Jan Koprowski (1918-2004) oraz cieplicki lekarz, taternik, a także pisarz i poeta Jerzy Kolankowski. Jedynie ten ostatni pozostał wierny Karkonoszom, pozostali opuścili nasze okolice w latach pięćdziesiątych.

   W latach sześćdziesiątych w Przesiece w Owczym Dworze mieszkał George Bidwell (1905-1989), oprócz pracy pisarskiej zajmował się także hodowlą owiec.Najsilniej akcentował swoje związki z Karkonoszami pisując do prasy regularne relacje ze swojego „literacko-ziemiańskiego” życia w Przesiece. Kolejnym artystą, który mieszkał w Przesiece, był malarz Adolf Dressler (1832-1881). Był doskonałym kolorystą. Do jego najlepszych dzieł zalicza się panoramy Karkonoszy.

   Nie sposób nie wspomnieć, o wybitnym grafiku i malarzu Erichu Fuchs'u, który mieszkał w latach 1938-45 w Przesiece. Stworzył on herb gminy (na srebrnym tle zielona potrójna góra z dwoma wyrośniętymi świerkami osłaniającymi godło rodu oraz zawinięte przedramię dzierżące młot).

   Zachęcamy do odwiedzenia Przesieki,gdzie możecie Państwo o każdej porze roku spędzić miło czas. Gdzie swoje ślady pozostawili artyści, gdzie od dawien dawna przybywali wędrowcy, gdzie do dziś można zwiedzać miejsca, przechadzać się szlakami przetartymi przez turystów z XVII wieku.

 

 

 

źródła: M.Staffa -„Karkonosze” ; „Karkonosze polskie”- pod redakcją A. Jahna; "Dolny Śląsk" - J. Czerwiński

fotografie: kolekcja własna; M.Staffa -„Karkonosze”; T.Steć, S. Arczyński - "W Karkonoszach"

  • Waldmuhle - Zielona Gospoda
    Waldmuhle - Zielona Gospoda
  • Schronisko "Złoty Widok"
    Schronisko "Złoty Widok"
  • Przesieka - "Różana"
    Przesieka - "Różana"
  • Waldmuhle - Zielona Gospoda
    Waldmuhle - Zielona Gospoda
  • Stary widok na Zieloną Gospodę
    Stary widok na Zieloną Gospodę
  • Stara Przesieka
    Stara Przesieka
  • Przesieka przedwojenna
    Przesieka przedwojenna
  • Dolina Czerwonej Wody - A.Dessler
    Dolina Czerwonej Wody - A.Dessler
  • Widok na Przesiekę
    Widok na Przesiekę
  • Cmentarz jeńców wojennych
    Cmentarz jeńców wojennych
  • Przesieka
    Przesieka
  • Zakręt śmierci - fot. B. Scholz
    Zakręt śmierci - fot. B. Scholz
  • Widok na Śnieżkę
    Widok na Śnieżkę
  • Śnieżne Kotły
    Śnieżne Kotły
  • Wodospad Podgórnej przed wojną
    Wodospad Podgórnej przed wojną
  • Widok na Wysoki Kamień
    Widok na Wysoki Kamień
  • Szlak na Zamek Chojnik - ok. 1900 r.
    Szlak na Zamek Chojnik - ok. 1900 r.
  • Widok na Chojnik - Sobieszów
    Widok na Chojnik - Sobieszów
  • Sanie Rogate - 1900 rok
    Sanie Rogate - 1900 rok
  • Przesieka - basen
    Przesieka - basen
  • Śnieżka - początek XX w.
    Śnieżka - początek XX w.
  • Okolice Przesieki - lata 60-te
    Okolice Przesieki - lata 60-te
  • Wodospad Podgórnej - rycina
    Wodospad Podgórnej - rycina
  • Zimowy turysta - 1900 rok
    Zimowy turysta - 1900 rok